مهمترين اثر جامع جغرافيايى ، كه در عين حال نمايشگر مرحلهء تحول تركيه از نقطه‌نظر شرقى قرون وسطايى به نظرگاه جديد اروپايى است ، كتاب جهان‌نما ، نوشتهء محقق معروف مصطفى بن عبد الله معروف به كاتب چلبى يا حاجى خليفه ( 1017 - 1067 ) است . اين كتاب داراى تاريخ پيچيده‌اى است . كاتب چلبى دوبار شروع به نوشتن اين كتاب كرد ، ولى در هر دو نوبت كار او ناقص ماند . در 1058 ، به سياق قرون وسطايى آثارى چون كتاب عاشق سابق الذكر ، كه مورد استفاده و تأييد او نيز بود ، تأليف كتابى را دربارهء پيدايش علم آغاز كرد . پس از توصيف اقيانوسها ، رودها ، و درياچه‌ها به خشكيها پرداخت ، و ابتدا مغرب ، يعنى اسپانياى اسلامى و افريقاى شمالى ، را توصيف كرد . قرار بود قسمت بعد عمدهء كتاب به سرزمينهاى امپراتورى عثمانى تخصيص يابد ، و اين قسمت را با شرح سه شهر اصلى امپراتورى ، يعنى بورسه ، ادرنه ، و قسطنطنيه آغاز كرد و بعد از آن به شرح نيمهء اروپايى امپراتورى ، يعنى روملى ، بوسنى ، و مجارستان پرداخت ( از نسخه‌اى از اين كتاب كه در وين موجود بوده ، فون‌هامر « 1 » كتاب روملى و بوسنى « 2 » را ترجمه كرده است . موقعى كه كاتب چلبى در حين توصيف مجارستان به فصل مربوط به هتوان « 3 » رسيد ، به نسخه‌اى از « اطلس صغير » « 4 » گرهارد مركاتور « 5 » دست يافت كه يودوكوس هونديوس « 6 » در 1621 در آرنهايم « 7 » به چاپ رسانده بود . وى جهان‌نما را رها كرد و از 1064 / 1654 با كمك يك نفر فرانسوى

--> ( 1 ) . J . von Hammer ( 2 ) . F . Taeschner , Die vorlage von Hammers``Rumeli und Bosna'' , in MOG , i ( 1923 - 25 ) , 308 - 310 ( 3 ) . Hatvan ( 4 ) . Atlas Minor ( 5 ) . Gerhard Mercator ( 6 ) . Jodocus Hondius ( 7 ) . Arnheim